Bezpieczeństwo kulturowe
Bezpieczeństwo kulturowe można zdefiniować jako zdolność państwa do skutecznego zabezpieczania i promowania swojej tożsamości kulturowej, dorobku kulturalnego oraz dziedzictwa narodowego. Dzieje się to na zasadzie otwartości na świat, co sprzyja rozwojowi kultury poprzez przyjmowanie i integrację wartości pochodzących z innych społeczeństw, pod warunkiem że nie są one sprzeczne z rodzimą tożsamością. W praktyce oznacza to, że państwo stara się chronić i pielęgnować swoje unikalne tradycje i osiągnięcia, jednocześnie angażując się w globalny dialog kulturowy. Dzięki temu procesowi możliwe jest wzbogacanie własnej kultury o nowe elementy, które harmonijnie współistnieją z jej podstawowymi wartościami, bez zagrożenia dla jej integralności.
Jednym z najważniejszych i niezmiennych elementów francuskiej polityki jest ochrona zabytków i wartości dziedzictwa. Przejawia się to w zwiększających się nakładach budżetowych przeznaczanych na ten cel poprzez państwowe wsparcie, coraz dokładniejszej inwentaryzacji zabytków oraz systematycznym monitorowaniu życia we Francji i prowadzeniu ogólnych statystyk. W ramach tych działań wdrażana jest decentralizacja zarządzania kulturą, w wyniku której coraz więcej zadań, szczególnie związanych z ochroną dziedzictwa, przechodzi w kompetencje władz lokalnych. Istotnym momentem w działaniach na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego było ogłoszenie roku 1980 „rokiem dziedzictwa narodowego”. Celem było promowanie w społeczeństwie francuskim postaw, które wspierają ochronę dziedzictwa, umacnianie poczucia narodowego opartego na tym dziedzictwie oraz budowanie mechanizmów, które umożliwiają przekazywanie tych wartości między pokoleniami.
Terroryzm na infrastrukturę kulturową
Terroryzm skierowany przeciwko infrastrukturze kulturowej to celowe niszczenie zabytków, miejsc kultu, muzeów i innych obiektów o znaczeniu historycznym, religijnym lub kulturowym. Tego typu działania mają na celu nie tylko fizyczne zniszczenie, ale także symboliczne uderzenie w tożsamość i dziedzictwo społeczności, które są związane z danymi miejscami. Przykłady działań przeciwdziałających terroryzmowi na infrastrukturze kulturowej obejmują zarówno międzynarodowe traktaty i konwencje, inicjatywy na rzecz ochrony, jak i projekty odbudowy i rekonstrukcji. Międzynarodowe traktaty i konwencje odgrywają kluczową rolę w ochronie dziedzictwa kulturowego. Konwencja Haska z 1954 roku dotyczy ochrony dóbr kulturalnych w przypadku konfliktu zbrojnego, ustanawiając zasady i środki mające na celu zapobieganie zniszczeniom. Konwencja UNESCO z 1970 roku koncentruje się na środkach zakazu i zapobiegania nielegalnemu przewozowi własności kulturowej, chroniąc ją przed grabieżą i nielegalnym handlem zabytkami. Inicjatywy na rzecz ochrony obejmują projekty takie jak Cultural Heritage Monitoring Lab, który monitoruje zagrożenia dla dziedzictwa kulturowego i zapewnia wsparcie w sytuacjach kryzysowych. Programy Safe Havens tworzą bezpieczne schronienia dla dóbr kultury zagrożonych zniszczeniem, chroniąc je przed bezpośrednimi atakami. Odbudowa i rekonstrukcja zniszczonych obiektów kulturowych to kolejne kluczowe działania. Projekty odbudowy zapewniają wsparcie finansowe i techniczne dla odnowy zniszczonych zabytków, umożliwiając ich rekonstrukcję i przywrócenie dawnego blasku. Wykorzystanie nowych technologii, takich jak druk 3D, może wspomagać proces rekonstrukcji, umożliwiając precyzyjne odtworzenie zniszczonych elementów. Ochrona infrastruktury kulturowej przed terroryzmem wymaga skoordynowanych działań na wielu poziomach, zarówno lokalnych, jak i międzynarodowych. Ważne jest, aby kontynuować rozwój technologii, wzmacniać współpracę międzynarodową oraz podnosić świadomość społeczną na temat wartości dziedzictwa kulturowego. Tylko w ten sposób można skutecznie przeciwdziałać niszczeniu kulturowego dziedzictwa ludzkości i zapewnić jego ochronę dla przyszłych pokoleń.
Zamach na redakcję Charlie Hebdo
Jednym z przykładów takowego ataku na dziedzictwo kulturowe jest atak terrorystyczny, który miał miejsce 7 stycznia 2015 roku w siedzibie tygodnika „Charlie Hebdo” w Paryżu. Był to tragiczny incydent, w którym życie straciło 12 osób. To zdarzenie zapoczątkowało serię ataków terrorystycznych trwających do 9 stycznia tego samego roku. „Charlie Hebdo” to francuski magazyn satyryczny założony w 1970 roku, publikujący różnorodne treści, takie jak felietony, reportaże o polityce, kulturze i religii. Redakcja czasopisma jest znana z reprezentowania różnych poglądów, głównie lewicowych. Podczas ataku, dwóch zamachowców uzbrojonych w broń weszło do biura redakcji, krzycząc „Allahu Akbar”, i zaczęło strzelać, co doprowadziło do śmierci 12 osób, w tym dwóch funkcjonariuszy policji, oraz ranienia 11 osób, z czego cztery odniosły poważne obrażenia. Napastnicy byli dobrze przygotowani i uzbrojeni w broń automatyczną. Po ataku w porzuconym samochodzie marki Citroën C3 znaleziono dowód osobisty jednego z nich, Saïda Kouachiego. Następnie rozpoczęły się poszukiwania domniemanych sprawców zamachu – braci Saïda i Chérifa Kouachich, obywateli francuskich pochodzenia algierskiego. Starszy z braci, Saïd Kouachi, był szkolony przez Al-Ka’idę w Jemenie. 8 stycznia rano nieznany sprawca zastrzelił dwudziestosześcioletnią policjantkę w Montrouge i zranił kolejnego policjanta. Następnie 9 stycznia zabarykadował się w koszernym supermarkecie „Hyper Cacher” przy Porte de Vincennes, biorąc co najmniej pięciu zakładników. Sprawcą jak się póżniej okazało był Amedy Coulibaly, który twierdził, że działa w imieniu Państwa Islamskiego. W trakcie szturmu policyjnego 9 stycznia 2015 roku wszyscy trzej napastnicy zostali zabici. Kolejnym poszukiwanym w związku z zamachem był 18-letni Hamyd Mourad, który dobrowolnie oddał się w ręce policji. Nadal poszukiwana jest żona Coulibaly’ego, Hayat Boumeddiene. W odpowiedzi na te tragiczne wydarzenia, prezydent François Hollande ogłosił 8 stycznia dniem żałoby narodowej we Francji.
Zamach w Nicei
Atak terrorystyczny w Nicei miał miejsce 14 lipca 2016 roku. Zamachowiec, kierując skradzioną ciężarówką, wtargnął na Promenadę Anglików, potrącając przechodniów. W wyniku tego aktu terroryzmu zginęło 87 osób (w tym sam zamachowiec), a ponad 200 zostało rannych, w tym 52 ciężko. Incydent miał miejsce podczas obchodów Dnia Bastylii, tuż po pokazie sztucznych ogni, około godziny 22:40 w pobliżu szpitala Lenval. Kierowcą ciężarówki był Mohamed Lahouaiej Bouhlel, 31 letni obywatel Tunezji, posiadający kartę stałego pobytu i pozwolenie na pracę we Francji. Celowo potrącał przechodniów na promenadzie, pokonując około 1,8 kilometra, aż do momentu strzelaniny w pobliżu hotelu Palais de la Méditerranée, gdzie został zastrzelony przez policję. W samochodzie sprawcy znaleziono broń oraz atrapy broni palnej. Natychmiast po zamachu, pobliski hotel Negresco został przekształcony w tymczasowy szpital polowy. Rząd Francji ogłosił na terenie całego kraju 3-dniową żałobę narodową, a także przedłużono stan wyjątkowy o dodatkowe 3 miesiące.
Podsumowanie
Bezpieczeństwo kulturowe we Francji jest nieodłącznie związane z jej wielowiekową historią, bogatym dziedzictwem kulturowym oraz zjawiskami współczesnego terroryzmu. Koncepcja bezpieczeństwa kulturowego opiera się na ochronie i promocji tożsamości kulturowej, dziedzictwa narodowego oraz wartości kulturowych, jednocześnie zachęcając do dialogu i integracji międzykulturowej. Terrorystyczne ataki, takie jak ten na redakcję „Charlie Hebdo” w 2015 roku oraz zamach w Nicei w 2016 roku, wyraźnie pokazują, że kultura staje się celem ataków terrorystycznych. Bezpieczeństwo kulturowe staje się zatem kluczowym aspektem walki z terroryzmem. Francja podejmuje szereg działań w celu ochrony swojego dziedzictwa kulturowego przed terroryzmem, w tym poprzez zwiększanie środków finansowych na ochronę zabytków, wdrażanie konwencji międzynarodowych oraz inicjatyw na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego. Przykłady takich inicjatyw obejmują monitorowanie zagrożeń dla dziedzictwa kulturowego, tworzenie bezpiecznych miejsc dla zabytków kultury oraz projekty odbudowy zniszczonych obiektów. Wsparcie międzynarodowe, rozwój technologii oraz podnoszenie świadomości społecznej są kluczowe dla skutecznego przeciwdziałania niszczeniu kulturowego dziedzictwa. Mimo prób obrony, terroryzm wciąż pozostaje poważnym wyzwaniem dla bezpieczeństwa kulturowego we Francji i na świecie. W obliczu tego zagrożenia konieczne jest kontynuowanie wysiłków na rzecz ochrony i promocji dziedzictwa kulturowego, zarówno na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym.
Bibliografia:
Notatka BBN: Reakcje świata muzułmańskiego na zamach w Paryżu
J. Czaja: Kulturowe czynniki bezpieczeństwa. Kraków 2008. Dostęp przez: https://repozytorium.ka.edu.pl/server/api/core/bitstreams/b3afcebc-0be2-489b-b54a-d2382f15f024/content
A. Łapińska: POJĘCIE BEZPIECZEŃSTWA KULTUROWEGO – PRÓBA SYSTEMATYZACJI. Dostęp przez: https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-0584b263-d9c9-4be6-be5d-8986358be864/c/LAPIN_SKA_OK.pdf
Bezpiecznik.org 