Przełom XX i XXI wieku przyniósł znaczącą transformację globalnych rynków narkotykowych, głównie za sprawą rozwoju gospodarczego, nowych technologii oraz powszechnego dostępu do Internetu. Internetowe rynki narkotykowe zyskały na znaczeniu, umożliwiając użytkownikom i producentom substancji psychoaktywnych nowe sposoby eksperymentowania, pozyskiwania i sprzedaży narkotyków. Narkotyki to substancje, które wpływają na układ nerwowy, zmieniając nastrój, myśli i zachowanie osoby, która je przyjmuje. Mogą one pochodzić z naturalnych źródeł, takich jak rośliny (np. marihuana, opium), lub być syntetyzowane chemicznie (np. amfetamina, LSD). Mimo, iż odsetek zażywania narkotyków w Polsce wynosi 5,4 (dla grupy wiekowej 15-64 lata) i jest to 15-krotnie niższa liczba niż odsetek osób spożywających napoje alkoholowe, to narkomania stanowi istotny problem społeczny.
Statystyki zażywania substancji psychoaktywnych
Jak zostało wspomnienie – całościowy odsetek zażywania narkotyków w społeczeństwie wynosi 5,4.. Wśród młodych dorosłych (osoby w wieku 15-34 lata) odsetek ten wynosi 10,4, zaś w grupie młodzieży w wieku szkolnym liczba ta jest najwyższa – 21%. Na podstawie badania można stwierdzić, że ze wszystkich narkotyków najbardziej rozpowszechnione jest używanie marihuany i haszyszu. Według badania przeprowadzonego przez Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii (obecnie KCPU) i Kantar Polska z 2018 roku, w populacji generalnej marihuana była najczęściej używanym narkotykiem z odsetkiem 12,1%. Według badań CBOS z 2021 roku, do zażywania marihuany lub haszyszu kiedykolwiek w życiu przyznało się 36,2% uczniów ostatnich klas szkół ponadpodstawowych. Fakt, że marihuana jest najbardziej rozpowszechnionym narkotykiem, potwierdzają również badania EZOP II – czyli Kompleksowe badanie stanu zdrowia psychicznego społeczeństwa i jego uwarunkowań, od 18 do 64 lat – z 2020 r. Konopie indyjskie były najczęściej zażywane narkotykiem zarówno w 2010 roku, jak i 2020.
Substancje psychoaktywne a konsekwencje zdrowotne
Najpoważniejszym problem dotyczącym narkomanii jest rozprzestrrzenienie się chorób zakaźnych, takich jak HIV i AIDS. Ludzki wirus niedoboru odporności (HIV) to wirus, który atakuje układ odpornościowy, osłabiając zdolność organizmu do zwalczania infekcji i chorób. Nieleczone zakażenie prowadzi do zespołu nabytego niedoboru odporności (AIDS). Jak podaje Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego NIH, w okresie 2020-2022 liczba wykrytych zakażeń wzrosła z 954 do 2050, co stanowi tendencję rosnącą. Konsekwencje zakażenia nie są wyłącznie odczuwalne dla chorej jednostki, ale także prowadzą do: większego obciążenia systemów opieki zdrowotnej i obciążenia gospodarczego z powodu wysokich kosztów leczenia. Choroby te mogą prowadzić do stygmatyzacji i dyskryminacji osób uzależnionych od narkotyków. Jednym ze sposobów przeciwdziałania rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych jest realizacja programów redukcji szkód przez instytucje państwowe i organizacje społeczne. Polega to między innymi na wymianie igieł i strzykawek osobom uzależnionym, aby te nie pożyczały od innych osób i w ten sposób nie zarażały lub same się nie zarażały chorobami. Dodatkowo rozdawane są środki czystości, prowadzone są działania informacyjne i zachęcające do leczenia.
Kolejną istotną kwestią zdrowotną związaną z przyjmowaniem substancji psychoaktywnych jest ryzyko zatrucia wynikające z używania nieczystych substancji. Jak powszechnie wiadomo, sprzedawane narkotyki często nie są tym, za co są uważane, co zwiększa ryzyko nieprzewidzianych reakcji i powikłań zdrowotnych. W szczególności, nowe substancje psychoaktywne (NSP) stanowią poważne zagrożenie. Największy wzrost zatruć nimi odnotowano w 2015 roku. W 2023 roku liczba interwencji medycznych z powodu zatrucia nowymi substancjami psychoaktywnymi wynosiła zaledwie 251.
Nowe substancje psychoaktywne
Nowe substancje psychoaktywne (NSP) to związki chemiczne, które działają na ośrodkowy układ nerwowy, wywołując zmiany w percepcji, nastroju, świadomości lub zachowaniu. Tworzone są często jako zamienniki dla znanych narkotyków. Dwie grupy substancji, które całkowicie zdominowały rynek nowych środków psychoaktywnych to syntetyczne kannabinoidy (chemiczne substancje zaprojektowane, aby naśladować działanie THC) i syntetyczne katynony (znane również jako “sole kąpielowe”, to substancje chemiczne, które mają działanie stymulujące). Jedną z przyczyn zdominowania rynku NSP przez wymienione substancje jest fakt, iż zorganizowane grupy przestępcze zaczęły produkować kannabinoidy i katynony, ponieważ substancje te mają zbliżoną strukturę chemiczną do mefedronu i mogą być produkowane podczas podobnego procesu chemicznego.
Benzodiazepiny i opioidy to substancje rzadziej występujące, jednak mają zdecydowanie silniejsze działanie w mniejszych dawkach niż te poprzednie. Benzodiazepiny to leki uspokajające, które działają na ośrodkowy układ nerwowy. Są stosowane w leczeniu lęków, bezsenności i napadów padaczkowych. Opioidy syntetyczne to silne środki przeciwbólowe, które działają na receptory opioidowe w mózgu. Mimo iż statystyki użycia tych nowo powstałych środków psychoaktywnych są znacznie niższe w porównaniu z użyciem chociażby marihuany, nie zmienia to faktu, że stanowią dalej istotny problem.
Bibliografia:
Raport 2023 – Uzależnienia w Polsce. Dostęp przez: https://kcpu.gov.pl/statystyki-i-raporty/raporty-z-monitorowania/, (25.10.2024)
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. Dostęp przez: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20051791485/, (25.10.2024)
Europejski raport narkotykowy 2022: Tendencje i osiągnięcia. Dostęp przez: https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2022/11/europejski-raport-narkotykowy-2022.-tendencje-i-osiagniecia.pdf, (24.10.2024)
Raport o stanie narkomanii w Polsce 2020. Dostęp przez: https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2022/11/raport-o-stanie-narkomanii-w-polsce-2020.pdf, (24.10.2024)
Bezpiecznik.org 