Terrorysta, który przez blisko dwie dekady wodził FBI za nos

„Rewolucja przemysłowa oraz jej konsekwencje okazały się katastrofą dla rodzaju ludzkiego. Znacznie zwiększyły średnią długość życia tych z nas, którzy żyją w krajach ‚rozwiniętych’, lecz zdestabilizowały społeczeństwo, uczyniły życie niespełnionym, podporządkowały ludzi niedogodnościom, doprowadziły do cierpienia na płaszczyźnie psychologicznej (w krajach Trzeciego Świata również fizycznej) oraz naraziły naturalny świat na poważne szkody. Kontynuowanie rozwoju technologii pogorszy jedynie sytuację. Z pewnością podporządkuje ludzi jeszcze większym niedogodnościom i narazi naturalny świat na jeszcze większe szkody, prawdopodobnie doprowadzi do większego rozłamu społecznego i psychologicznego cierpienia, a nawet do zwiększenia cierpienia fizycznego w krajach ‚rozwiniętych’” — tymi słowami rozpoczyna się manifest jednego z najbardziej nieuchwytnych terrorystów w dziejach Ameryki.

KIM BYŁ?

Theodore Kaczynski — Ted Kaczynski. Fot. Polaris/East News

Theodore John Kaczynski, urodzony 22 maja 1942 roku, z wykształcenia matematyk, z zamiłowania terrorysta, który chciał odmienić świat. Człowiek, który wodził FBI za nos blisko dwie dekady. Od najmłodszych lat wyróżniał się wśród rówieśników nadzwyczajną inteligencją. Już w wieku 10 lat uzyskał 170 punktów w badaniu IQ, przewyższając tym samym wyniki Alberta Einsteina i Stephena Hawkinga o 10 punktów. Dzięki bystrości swojego umysłu mógł przeskoczyć dwie klasy szkoły średniej. Jako 16-latek rozpoczął swoją naukę na Uniwersytecie Harvarda. Studiował matematykę. Doktorat obronił na Uniwersytecie Michigan, mając zaledwie 25 lat. Przez krótki czas wykładał na wydziale matematycznym Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkely. Po 1969 roku zrezygnował z pracy i zniknął, zaszywając się w Montanie w maleńkiej drewnianej chatce bez dostępu do bieżącej wody i prądu. To właśnie w tej chatce narodził się terrorysta.

DOŚWIADCZENIA, KTÓRE STWORZYŁY TERRORYSTĘ

Ted z bratem Davidem — Bracia Ted i David Kaczynscy. Fot. archiwum rodzinne

Mimo swojej inteligencji i wielu naukowych osiągnięć Ted od początku miał trudności z funkcjonowaniem w społeczeństwie. Był osobą nieśmiałą i zamkniętą na kontakty międzyludzkie, wolał poświęcać czas nauce. Wanda Kaczynski, matka Teda, w wywiadzie dla 60 Minutes jako pierwsze wydarzenie mogące wpłynąć na psychikę syna wyróżnia jego pobyt w szpitalu spowodowany dokuczliwą pokrzywką. Uważa, że przedtem chłopiec był pełnym energii niemowlęciem (miał zaledwie 9 miesięcy), a tygodniowa separacja negatywnie na niego wpłynęła — po powrocie był apatyczny i nieobecny. Przyjście na świat brata sprawiło, że Ted zaczął jeszcze wyraźniej separować się od innych i wyzbył się radości. Po odkryciu niebywale wysokiego IQ chłopaka postanowiono, iż powinien on zostać przeniesiony o dwie klasy wyżej w szkole średniej. Niewątpliwie, wydarzenie to mogło nasilić jego skłonności do alienacji, gdyż ciężko było mu nawiązać kontakty ze starszymi kolegami. Dodatkowo wiele źródeł wspomina, iż Theodore Kaczynski podczas studiowania na Harvardzie miał brać udział w eksperymencie psychologicznym dotyczącym odporności na stres oraz dezintegracji osobowości, prowadzonym przez psychologa Henry’ego Murray’a. Eksperyment ten został zrealizowany dla Biura Służb Strategicznych (poprzednika CIA) w celu weryfikacji zdolności wytrzymania przesłuchań przez kandydatów do służb specjalnych. Eksperyment ten był w rzeczywistości nadzwyczaj sadystyczny, uczniowie byli poniżani, ich najbardziej osobiste przekonania i ideały były wyśmiewane. Wszystko to miało prowadzić do osłabienia poczucia własnej wartości. Reakcje fizjologiczne uczniów były monitorowane poprzez elektrody przypięte do ich ciał. Alston Chase, autor książki Harvard and the Unabomber: The Education of an American Terrorist, wskazuje na powiązania między okropnymi doświadczeniami z Harvardu i ich wpływem na dalsze życie oraz poglądy przyszłego terrorysty. Należy przypomnieć, że Theodore w czasie rozpoczęcia eksperymentu miał zaledwie 16 lat. Zderzenie się brutalności badań prowadzonych przez Murray’a z brakiem umiejętności nawiązywania kontaktów i myślą o rodzicach, którzy nieustannie popychali syna do nauki, okazało się być dla dorastającego Teda mieszanką wybuchową.

Ted przed swoją chatką w Montanie. Fot. archiwum rodzinne

W 1973 Theodore zamieszkał w wybudowanej uprzednio z bratem chatce znajdującej się w lesie w miasteczku Lincoln. Chatka ta miała zaledwie 12 m², pozbawiona była dostępu do wody i prądu, ale dla potępiającego rozwój społeczeństwa Teda była idealna. Rodzina Kaczynskiego zaznacza, że w późniejszym czasie miała kontakt z Tedem tylko za pośrednictwem pisanych przez niego listów pełnych pretensji. Początkowo chciał sprawić przykrość rodzicom, zarzucając im odtrącenie po przyjściu na świat Davida, jego brata. Później zaś jego agresja skierowana została na samego Davida. Zarzucał mu, że zostawił go dla swojej żony. Theodore, chcąc kompletnie odizolować się od rodziny, nie przyszedł nawet na pogrzeb swojego ojca.

DZIAŁALNOŚĆ TERRORYSTYCZNA KACZYNSKIEGO

Theodore Kaczynski był symbolem terroryzmu w Stanach Zjednoczonych aż do momentu zamachu na World Trade Center. Unaocznił on słabości działania poczty, wysyłając ładunki wybuchowe na drugi koniec kraju bez ruszania się przy tym z miejsca. Jego działalność terrorystyczna rozpoczęła się 25 maja 1978, gdy doszło do wybuchu bomby na Uniwersytecie Northwestern. Przypadkową ofiarą okazał się być funkcjonariusz policji akademickiej, który dostał zgłoszenie o dziwnej przesyłce, której nadawca nie oczekiwał. Pierwsza bomba Theodore’a była na tyle amatorska, że tylko lekko raniła rękę ofiary.

Bomba skonstruowana przez Unabombera. Fot. Wikimedia Commons/ Queerbubbles

15 października 1979 doszło do kolejnego ataku. Terrorysta umieścił swoją bombę w samolocie. Na szczęście nie było ofiar śmiertelnych, ponieważ bomba zamiast wybuchnąć zaczęła dymić. 12 pasażerów samolotu zatruło się dymem. Od tego momentu FBI zaczęło łączyć wątki, nadano akcji nazwę „UNABOM”, a tajemniczy terrorysta zyskał imię — „Unabomber”, (UNiversity & Air-line BOMber). Sposób przygotowywania paczek nie był bez znaczenia. Ted dbał o każdy szczegół, bomby pakował w identyczny sposób, nie pozostawiając po sobie nic, co mogłoby pomóc służbom w jego schwytaniu, poza metalową blaszką z wyrytym „FC”, czyli „Freedom Club”. Miało to być odwołanie do nazwy ruchu walczącego ze złem spowodowanym rozwijającą się technologią. Pierwszą ofiarą śmiertelną Unabombera był właściciel sklepu komputerowego umiejscowionego w Sacramento w Californii. Miało to miejsce 11 grudnia 1985 roku.

Rysopis Unabombera. Fot. Wikimedia Commons/ Hoshie

Dwa lata później nastąpił pierwszy przełom w sprawie Unabombera. 1987 to rok, w którym stracił on swoją anonimowość. Po raz pierwszy ktoś dostrzegł go podkładającego bombę. Jego rysopis — choć przedstawiał postać w okularach i kapturze — był prawdopodobnie najsłynniejszym opublikowanym rysopisem w historii. Po tym zdarzeniu na długi czas Kaczynski zaniechał swoich działań. Terrorysta prawdopodobnie wystraszył się. Wielu ludzi myślało nawet, że umarł.

W 1993 Unabomber wrócił do podkładania bomb. Do 1995 roku podłożył łącznie 16 ładunków wybuchowych, zabił 3 osoby, a ponad 20 doznało w wyniku jego działań uszczerbku na zdrowiu. Początkowo specjaliści nie potrafili połączyć miejsc, do których trafiały bomby, w logiczną całość, myśląc, że miejsca wybuchów są przypadkowe. Rok 1995 okazał się być drugim i najważniejszym przełomem dla UNABOM. Do The New York Times’a dotarł wtedy list, w którym Kaczynski obiecał zaprzestania zamachów w zamian za opublikowanie w kilku wiodących amerykańskich gazetach jego manifestu Społeczeństwo przemysłowe i jego przyszłość. Manifest dotyczył, jak można się domyślić, negatywnych skutków, jakie dotykają społeczeństwo podporządkowane technologii, nauce i przemysłowi. Po jego przeczytaniu łatwo było połączyć fakty dotyczące miejsc zamachu. Kwestia podjęcia decyzji o opublikowaniu manifestu była trudna, gdyż obawiano się, że spełnienie oczekiwań Unabobmera może zachęcić innych do działalności terrorystycznej. Ostatecznie manifest został opublikowany wraz z prośbą o zgłaszanie się osób, które rozpoznają autora tekstu.

SCHWYTANIE UNABOMBERA

Aresztowanie Teda Kaczynskiego — Fot. Greg Rec

Po opublikowaniu tekstu tysiące osób zgłaszały się, deklarując, że wiedzą, kto jest autorem tekstu. Jednak prawidłowych informacji dostarczyła dopiero Linda Patrick, żona brata Kaczynskiego. To ona dostrzegła podobieństwo manifestu do listów wysyłanych dawniej przez Theodore’a. Poglądy w nich wyrażone były wręcz identyczne. Dodatkowe fakty, jak to, że Ted negował szeroko rozumiany rozwój społeczeństwa oraz mieszkał w małej chatce w lesie, przyczyniły się do skierowania podejrzeń na niego. Gdy FBI miało wystarczająco dużo dowodów w postaci esejów, listów oraz drewnianego pudełka wykonanego niegdyś przez Kaczynskiego (podobnego w wykonaniu do tych wysyłanych przez Unabombera), postanowiło go zatrzymać. Do aresztowania doszło 3 kwietnia 1996 w chatce w Montanie.

Znalezione w chatce materiały wybuchowe, pierwotne wersje manifestu, a nawet gotowa bomba będąca dowodem na to, że Kaczynski nie zamierzał zaprzestać swoich działań, pozwoliły na skazanie go.

Sam proces Kaczynskiego był równie ciekawy, jak jego życie. W celu złagodzenia kary jego obrońcy próbowali udowodnić, że ich klient cierpi na schizofrenię paranoidalną. Udowodnienie mu choroby psychicznej sprawiłoby, iż nikt nie wziąłby jego manifestu na poważnie. Unabomber wolał jednak karę śmierci niż uznanie za szaleńca. Nie pozwolił adwokatom na dalszą obronę i dobrowolnie przyznał się do popełnionych przestępstw. Usłyszał wyrok ośmiokrotnego dożywocia bez możliwości zwolnienia warunkowego. Od 1997 roku przebywa w więzieniu ADX Florence w stanie Kolorado.

Unabomber, choć został schwytany, osiągnął swój cel — miliony ludzi na świecie dowiedziało się o jego poglądach, zyskał wśród nich wielu zwolenników. Twierdził, że działania terrorystyczne były konieczne, by zwrócić uwagę na poruszane przez niego problemy. Jego manifestem zainspirowało się wiele ludzi, powstały o nim piosenki i książki. Życie oraz historia pościgu za Theodore’em Kaczynskim zostały nawet zekranizowane oraz przedstawione w serialu.

Zdjęcie główne: Wikimedia Commons/ Hrodvarsson