Na zapewnienie bezpieczeństwa wewnętrznego czy też zewnętrznego państwa składa się wiele czynników. Oddelegowane są specjalne służby, które mają temu zadaniu sprostać. Policja, Wojsko, Straż Pożarna – każda z tych formacji pełni określone zadania, które mają zapewnić obywatelom bezpieczne życie. Nierzadko zapominamy o Służbie Więziennej, której działanie jest równie ważne, jak pozostałych organów. Służba Więzienna jest trzecią co do wielkości formacją mundurową w Polsce.
Służba Więzienna i system penitencjarny – definicja
Powołując się na jedną z precyzyjniejszych definicji możemy powiedzieć, że: „Służba Więzienna jest umundurowaną i uzbrojoną formacją apolityczną podległą Ministrowi Sprawiedliwości, posiadającą własną strukturę organizacyjną. Realizuje ona na zasadach określonych w ustawie Kodeks Karny Wykonawczy zadania w zakresie wykonywania tymczasowego aresztowania oraz kar pozbawienia wolności i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności.”
Sam system penitencjarny według J. Śliwowskiego określany jest jako „całokształt przepisów i instytucji prawa penitencjarnego oraz urządzeń zakładów karnych zmierzających według określonego sposobu i metody do osiągnięcia zasadniczego celu wykonania kary pozbawienia wolności”.
Służba Więzienna jest jednym z organów najbardziej odpowiedzialnych za bezpieczeństwo wewnętrzne państwa. Bezpieczeństwo wewnętrzne natomiast może być postrzegane w dwóch aspektach – szerokim oraz wąskim. Znaczenie szerokie odnosi się do ogólnej ochrony życia, zdrowia czy mienia. Nawiązując do ujęcia wąskiego, mówimy o bezpieczeństwie publicznym i ustrojowym, czyli podmiotem tutaj jest państwo, rozumiane jako organizm.
Służba Więzienna – przełom w 1989r.
W 1989r. w polskim więziennictwie doszło do kluczowych zmian, które dotyczyły przede wszystkim kwestii związanych z tymczasowym aresztowaniem oraz karą pozbawienia wolności. Doprowadziło to również do zmian związanych z pełnieniem swoich obowiązków przez funkcjonariuszy. Po pierwsze, organ ten stał się zupełnie apolityczny, skupiając się przede wszystkim na dobru państwa i obywateli, a w późniejszym czasie sam więzień został inaczej postrzegany w świetle prawa – jako faktyczny podmiot procesu wykonawczego.
Dobre funkcjonowanie Służby Więziennej było, jest i będzie kluczowym elementem przyczyniającym się do resocjalizacji więźniów. Trzeba pamiętać, że w więzieniu znajdują się osadzeni odbywający swoją karę, ale i funkcjonariusze realizujący obowiązki zgodnie z dotyczącymi ich zasadami. Pomimo wielu różnic muszą wspólnie dojść do porozumienia, aby zrealizować określone zadania i osiągnąć szczególny cel dla dobra całego społeczeństwa. Przed rokiem 1989r. o wielu problemach związanych z funkcjonowaniem SW nie mówiono głośno. Od ponad 20 lat świadomość społeczna związana z tym, jak ważna jest służba w więzieniu jest coraz większa. Coraz częściej zaczęła interesować także psychologów czy uczonych. Zwraca się uwagę na niedocenienie tej formacji oraz dosięga wszelkich środków, aby udoskonalić ich pracę.
Kto może zostać funkcjonariuszem służby więziennej?
Istotnym czynnikiem decydującym o otrzymaniu pracy jako funkcjonariusz więzienny jest zdrowie psychiczne, jak i fizyczne kandydata. O to stanowisko mogą ubiegać się osoby posiadające wzorową opinię publiczną, obywatelstwo polskie oraz wykształcenie co najmniej średnie. Wybór kandydatów oparty jest na ściśle określonych przepisach prawnych, a sama rekrutacja przeprowadzana jest przez jednostki kadrowe. Zdrowie psychicznie zdecydowanie jest kluczowym aspektem decydującym o dostaniu się w szeregi SW, zwracając uwagę na ryzyko wystąpienia niespodziewanych, nierzadko ekstremalnych sytuacji spowodowanych zachowaniem osadzonych. Funkcjonariusz powinien potrafić zareagować odpowiednio do sytuacji, podejmować racjonalne decyzje, nie wychodząc poza przydzielone mu kompetencje.
Zadania i uprawnienia funkcjonariuszy Służby Więziennej
Większość społeczeństwa zapytana o główne zadanie funkcjonariusza SW z pewnością odpowiedziałaby, że osoba ta „pilnuje więźniów”. Jednak co tak naprawdę wlicza się w kompetencje takiego funkcjonariusza? Ważniejszym aspektem jest udzielanie pomocy więźniom oraz dawanie im możliwości rozwoju, np. poprzez zdobywanie kwalifikacji zawodowych, organizowanie dla nich zajęć sportowych czy terapeutycznych. Funkcjonariusz ma zapewnić osadzonym komfort psychiczny, dba o to, aby ich „odsiadka” przebiegła w sposób humanitarny i zgodny z prawem. Dba też o poszanowanie godności, religii, przekonań. Funkcjonariusz troszczy się o zapewnienie bezpieczeństwa i spokoju w całej placówce. Ponadto, zajmuje się również prowadzeniem Centralnej Bazy Danych Osób Pozbawionych Wolności.
Funkcjonariuszowi przysługuje szereg praw. Nawiązując do art.18 Ustawy u Służbie Więziennej możemy stwierdzić, że funkcjonariusz ma prawo m.in. do legitymowania funkcjonariuszy, pracowników, osób wpuszczanych na teren jednostki oraz z niej wychodzących. Może dokonywać kontroli osobistej, przeglądać zawartość bagaży czy sprawdzać pojazdy wjeżdżające i wyjeżdzające z terenu posesji jednostki. Funkcjonariusz ma prawo zatrzymać osobę, wobec której istnieje podejrzenie popełnienia czynu zabronionego oraz przekazać ją w ręce policji. W sytuacjach krytycznych może żądać pomocy od funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej czy Żandarmerii Wojskowej.
Funkcje oraz misja Służby Więziennej
Najważniejszą jest funkcja reedukacyjna, której celem jest ukształtowanie pozytywnych i dobrych dla społeczeństwa postaw wśród skazanych. „Odsiadka” ma pomóc osadzonemu zrozumieć swoje błędy oraz dać możliwość zmiany w swoim życiu. Skazany ma szansę rozpocząć zgodne z prawem życie po wyjściu z więzienia, niezagrażające bezpieczeństwu społeczeństwa, państwa. Kolejna – prewencyjna – nie pozwala przestępcy na popełnianie zabronionych czynów – siłą rzeczy, w więzieniu jest to znacznie utrudnione. Jest również przestrogą dla innych, powinna odstraszać potencjalnych przestępców wizją więzienia. Trzecia funkcja, socjalno-bytowa ma zapewnić więźniom godne warunki życia w więzieniu, poszanowanie godności, wiary.
Misją Służby Więziennej jest przede wszystkim ochrona społeczeństwa. Misja ta oparta jest na specjalnych celach, których spełnienie zależne jest nie tylko od samych pracowników, ale również i osadzonych. Cele społeczne skupiają się głównie na resocjalizacji, izolacji, a także na współpracy z innymi organami bezpieczeństwa. Natomiast cele instytucjonalne opierają się na zapewnieniu bezpieczeństwa więźniom, personelowi oraz na ochronie samej jednostki. Funkcjonariusze muszą reagować od razu, błyskawicznie, aby zapobiec rozprzestrzenieniu się jakiemukolwiek zagrożeniu już na samym początku. Mają prawo do użycia środków przymusu bezpośredniego tj. kajdanek, pałek służbowych czy broni palnej.
Podsumowanie
Faktyczna rola Służby Więziennej zaczyna się wtedy, gdy padnie wyrok. Jest to z pewnością bardzo ważna, często niedoceniana formacja mająca ogromny wpływ na bezpieczeństwo wewnętrzne naszego państwa. Odpowiednie wyegzekwowanie kary, resocjalizacja i wiele innych środków mają przyczynić się do tego, aby społeczeństwo czuło się bezpiecznie. Spełnienie misji Służby Więziennej jest ogromnym wyzwaniem, obarczonym sporym ryzykiem i ogromną odpowiedzialnością.
Źródła:
Migdal_J-Sluzba_wiezienna-model_a_rzeczywistosc._proba_oceny-CZPKiNP_2005-z.1.pdf
Bezpieczeństwo państwa: wewnętrzne i zewnętrzne. Stategie bezpieczeństwa (socium.pl)
PRISON SERVICE OF STATE SECURITY SYSTEM (civitas.edu.pl)
Bezpiecznik.org 