Historia jest pełna wielkich i kluczowych w konfliktach na wielką skalę frakcji. Jednak również tym mniejszym warto poświęcić uwagę. Nie inaczej jest z greckim ruchem oporu Narodową Grecką Ligą Republikańską, lepiej znaną pod skrótem EDES.
Powstanie organizacji
Organizacja powstała podczas II wojny światowej w 1941 roku, w odpowiedzi na powstanie komunistycznego Narodowego Frontu Wyzwolenia (EAM) i jego zbrojnego ramienia (ELAS). EDES zostało założone przez greckiego polityka Nikolaosa Plastirasa, który przez całą wojnę nie był w kraju. Z kolei pułkownik Napoleon Zervas był odpowiedzialny za partyzantkę Grupy Narodowe Greckich Bojowników (EOEA), która całość działań militarnych prowadziła w północnej części kraju, w regionie Epiru. Organizacja w momencie powstania była silnie anty monarchistyczna.
Program EDES/EOEA
Najważniejszą częścią programu było zapewnienie niepodległości Grecji i ustanowienie w niej systemu republikańskiego z socjalistycznymi elementami. Program zakładał całkowitą reformę formacji wojskowych, sądowniczych i administracyjnych. Miały one cieszyć się wysokim zaufaniem ze strony społeczeństwa, a jednostki nie podzielające “ducha narodowo-republikańskiego i socjalistycznego” miały zostać usunięte z ich struktur, co miało zapewnić ich lojalność względem władzy i obywateli. Reformy państwa miały również dotyczyć sfery prawnej, gdzie EDES żądała zakończenia nierówności i wyzysku obywateli, przez wprowadzenie mechanizmów sprawiedliwości społecznej. Jednym z ważniejszych zamierzeń było zbadanie i ukaranie wszystkich odpowiedzialnych za dyktatorskie rządy generała Metaxasa, w tym króla Jerzego II, który udzielał im poparcia. EDES jednak chciało, żeby ich reformy miały mandat zaufania społecznego, a po ich wprowadzeniu i wyłonieniu nowego rządu zrzekną się całej władzy.
Czas po wojnie i wojna domowa
Jeszcze podczas wojny dochodziło do konfliktów między ELAS i EDES. Ich powodem były oskarżenia o kolaborację EDES z Niemcami. Z kolei ELAS było oskarżane o reprezentowanie interesów ZSRR i dyskryminowanie ludności o innych poglądach niż komunistyczne. Z kooperacji partyzantek w początkowym okresie wojny nie było już śladu, a w 1943 doszło do konfliktu między organizacjami. EDES zmuszone było do współpracy z rojalistami, których pragnęli wcześniej rozliczyć. Konflikt został zakończony porozumieniem w 1944, które nie trwało długo, ponieważ już w grudniu tego samego roku doszło do wojny domowej w Grecji.
1 grudnia 1944 roku rząd grecki wydał nakaz rozbrojenia bojówek lewicowych. Nie było to łatwe, ponieważ kontrolowały one większość kraju. Szybko demonstracje przerodziły się w wojnę domową z EAM/ELAS po jednej stronie i brytyjczykami, rządem greckim, dawnymi kolaborantami, EDES i innymi prawicowymi organizacjami po drugiej. Wojna trwała do lutego 1945 roku, zakończona sukcesem prawicy greckiej i sił brytyjskich. EDES zostało pokonane na początku 1945 roku, zmuszając siły Zervasa do ucieczki na Korfu. Konflikt zakończył się wyborami i rozwiązaniem ELAS i był też początkiem dyskryminacji środowisk lewicowych. Z kolei EDES z Zervasem powróciło do Epiru. Pokój nie trwał długo, w 1946 po przywróceniu Jerzego II na tron doszło do ponownego wybuchu wojny domowej, którą wywołała partyzantka komunistyczna. Wielką Brytanię we wspieraniu Grecji zastąpiło USA. Wojna ostatecznie zakończyła się w 1949, kiedy oczyszczono rejony górskie z komunistów, zmuszając ich do ucieczki z kraju. W czasie tego krótkiego konfliktu zginęło ponad 150 tysięcy ludzi.. Poza śmiercią, wojna przyniosła podział w społeczeństwie, który widać nawet w czasach współczesnych.
Zapach bazylii i tymianku
Hymnem EDES-u, jest powstały w czasie II wojny światowej utwór “Zapach Tymianku”. Utwór miał na celu zagrzanie partyzantki do boju, a jego głównymi motywami jest podkreślenie pogardy dla służalczości, miłość do kraju i wiary prawosławnej oraz podkreślenia ich roli w walce z niesprawiedliwością i przemocą w ich ojczyźnie.
Bibliografia:
„Μύρισε θυμάρι” – Hymn to ΕΔΕΣ
National Republican Greek League
The resistance organizations of Greece
„Dekemvriana” – masakra w Atenach
Grecka wojna domowa. Bratobójczy konflikt, o którym Europa wolała zapomnieć
