Chęć dominacji globalnej
W dzisiejszych czasach pole walki ulega drastycznym zmianom, a tradycyjne strefy działań zbrojnych, takie jak strefa lądowa, morska czy powietrzna, przestają być wystarczające dla mocarstw dążących do dominacji globalnej. W 2019 roku przywódcy państw NATO oficjalnie uznali przestrzeń kosmiczną za nowy obszar operacyjny. Pojawia się zatem pytanie: czy militaryzacja kosmosu jest rzeczywiście możliwa?
Luki w prawie międzynarodowym a pokojowe wykorzystanie kosmosu
Podstawowym aktem prawnym regulującym działalność w kosmosie jest Układ o zasadach działalności państw w zakresie badań i użytkowania przestrzeni kosmicznej z 1967 r., czyli tak zwany traktat kosmiczny. Dokument ten zakazuje umieszczania na orbicie okołoziemskiej, na Księżycu oraz na innych ciałach niebieskich, jakiejkolwiek broni masowego rażenia oraz zakładania na ciałach niebieskich baz wojskowych, instalacji i fortyfikacji oraz przeprowadzania tam manewrów i prób z bronią. Problemem jest szereg luk znajdujących się w traktacie, gdyż o ile wyraźnie demilitaryzuje on wspomniane ciała, o tyle zakaz ten nie odnosi się bezpośrednio do przestrzeni kosmicznej jako próżni. Innymi słowy, konwencjonalne działania militarne nie są w przestrzeni kosmicznej wprost zakazane, a jedynie na obiektach astronomicznych. Traktat nakazuje też wykorzystywanie kosmosu w celach pokojowych, co wywołało trwający dekady spór odnośnie interpretacji tego zapisu. Ostatecznie Stany Zjednoczone przeforsowały interpretację nieagresywną, uznając, że użycie kosmosu do celów defensywnych oraz w ramach samoobrony jest prawnie dozwolone. Nie zdefiniowano w nim również pojęcia broni masowego zniszczenia, co pozwala na pewną elastyczność w klasyfikacji broni, co może potencjalnie stać się zagrożeniem.
Rozróżnienie pojęciowe: militaryzacja a zbrojenia
W naukach o bezpieczeństwie niezwykle istotne jest wyraźne oddzielenie pojęcia „militaryzacji” od „zbrojenia” kosmosu. Militaryzacja to zjawisko, z którym mamy do czynienia od dekad – polega na wykorzystywaniu wojskowych i cywilnych urządzeń, na przykład satelitów, do wspierania operacji zbrojnych na Ziemi. Z kolei uzbrojenie to krok dalej – polega ono na instalowaniu w przestrzeni kosmicznej broni lub rozwijaniu technologii zdolnych do fizycznego niszczenia celów zarówno na Ziemi, jak i w samej przestrzeni kosmicznej. Obecna militaryzacja kosmosu opiera się w głównej mierze na wspomnianych satelitach. Systemy nawigacji, takie jak amerykański GPS, rosyjski GLONASS czy chiński Beidou wspierają aspekty cywilne, ale jednocześnie służą do precyzyjnego naprowadzania rakiet balistycznych, pocisków samonaprowadzających i sterowania dronami na polu walki. Dzięki satelitom mocarstwa zapewniają sobie dominację informacyjną.
Nowi aktorzy i zaawansowane technologie w konfliktach
Współczesna militaryzacja kosmosu to nie tylko domena państw, ale coraz częściej prywatnych korporacji. Doskonałym przykładem jest tu konflikt na Ukrainie, gdzie infrastruktura prywatnej firmy, chodzi dokładnie o satelity Starlink, stała się kluczowym elementem łączności pola walki, co bezpośrednio naraziło te obiekty na potencjalne ataki ze strony Federacji Rosyjskiej. Tego typu sytuacje tworzą pewne pytania prawnomiędzynarodowe: czy sieć prywatnej korporacji może – i czy powoli staje się – stroną konfliktu i uzasadnionym celem wojskowym? Zgodnie z amerykańskimi przepisami licencje dla prywatnych operatorów opierają się na względach bezpieczeństwa narodowego, dlatego uderzenie w prywatną infrastrukturę komercyjną może zostać uznane za wrogi akt wobec USA, wskutek tego rodzą się kolejne pytania, lecz przede wszystkim wyzwania. Równolegle mocarstwa rozwijają ściśle tajne technologie bojowe, takie jak bezzałogowe wahadłowce wojskowe czy pociski hipersoniczne, które poruszają się na granicy atmosfery z prędkościami uniemożliwiającymi ich zestrzelenie tradycyjnymi systemami.
Wnioski
Rozwój technologii oraz rywalizacja mocarstw nieuchronnie prowadzą do przekształcenia orbity okołoziemskiej w nowe pole bitwy. Obowiązujące normy prawa międzynarodowego są przestarzałe i nie zapewniają skutecznej ochrony przed czynnym zbrojeniem kosmosu, a jednocześnie brakuje politycznej woli do wypracowania nowych, bardziej restrykcyjnych traktatów. Choć w najbliższym czasie wielkie potęgi będą prawdopodobnie dążyć do zachowania przewagi za pomocą środków niekinetycznych (np. zakłócania elektromagnetycznego), fizyczne zbrojenie orbity staje się coraz bardziej realnym i niepokojącym scenariuszem dla globalnego bezpieczeństwa.
Bibliografia:
Ludwikowski, S. (2022). Rozważania prawnomiędzynarodowe dotyczące wykorzystania przestrzeni kosmicznej w czasie konfliktu zbrojnego. “Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego-Seria Prawnicza, (38), 164-181.”
Kotasińska, A. (2012). Militaryzacja przestrzeni kosmicznej–wyścig, który trwa. “Zeszyty naukowe ruchu studenckiego, 2.”
Compa, T. (2021). Przyszła wojna–dylematy i wyzwania. “Facta Simonidis, 14(1), 9-33.”
Czajkowski, M. (2015). Wpływ militaryzacji kosmosu na globalną równowagę strategiczną. “Krakowskie Studia Międzynarodowe, 12(1), 75-94.”
Polkowska, M., Toumi, M. (2020). Prawo, prywatyzacja i bezpieczeństwo–szczególne wyzwania nowej ery kosmicznej (Newspace). “Teka Komisji Prawniczej PAN Oddział w Lublinie, 13(2), 435-450.”
